Saruman | Chúa tể những chiếc nhẫn

Saruman ban đầu là một Maia hùng mạnh của thần thợ rèn Aulë với tên gọi Curumo (sau này trong tiếng Sindarin là Curunír). Ngay từ đầu, ông đã có nhiều điểm tương đồng với Sauron, đó là sự tham vọng, xảo quyệt và khao khát thiết lập trật tự.

Với tư cách là Tarindor, Saruman nằm trong số Năm Hộ vệ được cử đến để tiếp viện cho Melian và các Hộ vệ đang hoạt động nhằm bảo vệ những Tiên tộc mới thức tỉnh khỏi các sứ giả của Melkor.

Tại Valinor, vùng đất của các Valar, một hội đồng đã được triệu tập bởi Manwë, nhiếp chính của Eru, không lâu sau thất bại của Sauron dưới tay Liên minh cuối cùng của Tiên tộc và Loài người vào cuối Kỷ Đệ Nhị. Mặc dù Chúa tể Bóng tối đã bị lật đổ, nhưng hắn vẫn chưa thực sự bị tiêu diệt hoàn toàn.

Vào năm 1000 của Kỷ Đệ Tam, Bóng tối của hắn bắt đầu bao trùm lên Trung Địa lần thứ hai. Các Valar đã quyết định gửi năm sứ giả đến Trung Địa.

Những người này phải là những kẻ “hùng mạnh, ngang hàng với Sauron, nhưng phải từ bỏ quyền năng và khoác lên mình hình hài xác thịt,” vì mục đích của họ là giúp đỡ Loài người và Tiên tộc đoàn kết chống lại Sauron.

Tuy nhiên, các Pháp sư bị cấm đối đầu với Chúa tể Bóng tối bằng sức mạnh và sự sợ hãi, hoặc cố gắng thống trị các Dân tộc Tự do.

Curumo là một trong những người đã tình nguyện, trong khi người cuối cùng là Olórin (sau này được biết đến với tên gọi “Gandalf”) đã được Manwë ra lệnh phải đi cùng. Chính từ thời điểm này, Curumo bắt đầu nảy sinh lòng đố kỵ với Olórin do quyết định của Varda khi gửi Olórin đi không phải với tư cách là Istar thứ ba, mà là thứ hai.

Ông cũng được giao nhiệm vụ đưa Aiwendil (sau này gọi là “Radagast”) đi cùng để làm hài lòng Yavanna, điều mà Curumo không hề muốn, và điều này dẫn đến sự khinh miệt của ông đối với vị Pháp sư sau này. Những người khác được chọn là Alatar và Pallando (các Pháp sư Xanh). Sau đó, Curumo được bổ nhiệm làm thủ lĩnh chung của cả nhóm.

Năm Pháp sư lần lượt đến Cảng Xám ở phía tây Eriador vào khoảng năm TA 1000. Curumo xuất hiện đầu tiên, nhưng rõ ràng đã bỏ mặc không đi cùng Aiwendil; Aiwendil đến sau cùng với Olórin.

Chỉ có người cai quản cảng, Círdan Kẻ Đóng Tàu, biết được bản chất và mục đích của Curumo. Curumo sau đó phát hiện ra rằng Círdan đã trao Narya, Nhẫn Lửa, cho Olórin ngay khi họ vừa đặt chân đến Trung Địa.

Mặc dù Curumo được công nhận là người đứng đầu hội pháp sư còn Olórin thì không, Círdan đã tiên đoán Olórin mới là người thông thái và vĩ đại nhất trong các Istari. Lòng đố kỵ của Curumo đối với Olórin lớn dần từ những sự kiện này, có lẽ vì ông lo sợ rằng Olórin cuối cùng sẽ thay thế vị trí thủ lĩnh pháp sư của mình.

Đối với Tiên tộc, Curumo được biết đến với tên gọi Curunír, trong khi Loài người gọi ông là Saruman, cái tên mà sau này ông được ghi nhớ.

Vị Sứ giả Áo trắng và hai Pháp sư Xanh đã đi về phía đông của Trung Địa và số phận của họ sau đó không rõ ràng. Sau một thiên niên kỷ rưỡi, Saruman trở lại phương Tây, ngay khi quyền năng của Sauron đang trỗi dậy một lần nữa tại Dol Guldur ở Mirkwood.

Tuy vậy ông ấy vẫn là người vĩ đại trong số những Kẻ Thông thái. Ông ấy là thủ lĩnh hội của tôi và là người đứng đầu Hội đồng. Kiến thức của ông ấy rất sâu rộng, nhưng lòng kiêu hãnh cũng lớn dần theo đó, và ông ấy không thích bất kỳ sự can thiệp nào. Tri thức về các Nhẫn Tiên, cả lớn lẫn nhỏ, đều là lĩnh vực của ông ấy. — Gandalf Áo Xám

Khi Hội đồng Trắng được thành lập vào khoảng năm 2463 của Kỷ Đệ Tam để chống lại Sauron, Saruman được bổ nhiệm làm lãnh đạo, mặc dù Galadriel muốn Gandalf giữ vị trí này.

Dù Gandalf đã từ chối quyền lãnh đạo, Saruman vẫn tiếp tục oán hận vị Kẻ Hành hành Áo xám. Ông cũng có ác cảm mãnh liệt với Radagast, người mà ông coi thường là một kẻ ngốc.

Tại thời điểm này, Saruman đã bắt đầu cảm nhận được sự hồi sinh của Sauron. Đây cũng là năm mà Chiếc nhẫn Chúa của Sauron bị lấy đi bởi người Stoor tên Sméagol (sau này gọi là Gollum), kẻ đã biến mất cùng nó vào Dãy núi Mù sương trong hàng trăm năm. Vị Pháp sư Áo trắng sau đó bắt đầu nghiên cứu tri thức về các Nhẫn Thống trị.

Tuy nhiên, những nghiên cứu sâu rộng về các Nhẫn cuối cùng đã khiến ông ngưỡng mộ và ghen tị với Chúa tể Bóng tối, dẫn đến sai lầm là bắt chước hắn. Saruman tin rằng mình có thể trở thành kẻ cai trị Trung Địa, giống như Sauron, và “áp đặt ý chí của riêng mình bằng vũ lực”.

Kết luận rằng mình phải là người tìm thấy Chiếc nhẫn Chúa, Saruman, vì ham muốn quyền lực, đã trở thành kẻ phản bội trong thâm tâm, mặc dù những người còn lại trong Hội đồng lúc đó không hề hay biết.

Trong các cuộc họp của Hội đồng Trắng, Saruman lần đầu tiên nhận thấy sự quan tâm của Gandalf đối với người Hobbit và vùng Shire.

Tin rằng mọi hành động của Gandalf đều liên quan đến một kế hoạch chưa tiết lộ nhằm củng cố quyền lực cá nhân, vị Pháp sư Áo trắng bắt đầu theo dõi Kẻ Hành hành Áo xám chặt chẽ hơn và gửi gián điệp đến Shire để báo cáo mọi di biến động.

Ban đầu, chính ông đã bí mật ghé thăm vùng đất này nhưng đã dừng lại khi nhận ra dân cư ở đó chú ý đến mình. Một trong những mục đích của các chuyến viếng thăm là để thu mua Cỏ tẩu của người nửa người (halfling), vì Saruman đã bắt đầu hút thuốc để bí mật bắt chước Gandalf (dù công khai thì ông luôn hạ thấp Gandalf về việc này).

Chẳng bao lâu sau, ông ta đến cư ngụ tại Isengard. Vì điều này, Beren, Quan nhiếp chính của Gondor, đã chấp thuận, bởi Gondor vẫn tuyên bố Isengard là một pháo đài thuộc vương quốc của mình chứ không phải một phần của Rohan. Beren cũng giao chìa khóa của tháp Orthanc cho Saruman nắm giữ. Tòa tháp đó không kẻ thù nào có thể xâm phạm hay đột nhập. Bằng cách này, Saruman bắt đầu hành xử như một vị chúa tể của Loài người; vì ban đầu ông ta nắm giữ Isengard với tư cách là phó thủ của Quan nhiếp chính và là người canh giữ tòa tháp. Nhưng Fréaláf cũng vui mừng như Beren khi thấy điều đó, và biết rằng Isengard đang nằm trong tay một người bạn mạnh mẽ. Một người bạn mà ông ta đã thể hiện suốt thời gian dài, và có lẽ ngay từ đầu ông ta đã thực lòng như vậy. — Chúa tể những chiếc Nhẫn, Phụ lục A “Nhà Eorl”

Vào năm TA 2759, Saruman đã đến dự lễ đăng quang của Fréaláf Hildeson tại Rohan, “mang theo những món quà” và lấy lòng vị vua bằng những lời nịnh hót.

Với sự cho phép của cả Quan nhiếp chính Gondor là Beren và Vua của Rohan là Fréaláf, Saruman định cư tại Orthanc thuộc Isengard với tư cách vừa là “người canh giữ tòa tháp” vừa là đại diện của Minas Tirith.

Mặc dù được cả người Rohirrim và người Gondor công nhận là đồng minh, mục tiêu chính của vị Pháp sư ngay từ đầu là biến pháo đài này thành căn cứ quyền lực của riêng mình.

Đúng như hy vọng, Saruman cũng tìm thấy một trong những quả cầu palantíri còn sót lại trong tháp Orthanc, nhưng ông ta đã lừa dối và che giấu khám phá này với những thành viên còn lại của Hội đồng Trắng.

Vào năm TA 2850, Gandalf thâm nhập Dol Guldur và xác nhận rằng thực thể tà ác bên trong chính là Sauron.

Ông khuyên Hội đồng Trắng nên tấn công Sauron. Tuy nhiên, Saruman đã ngăn cản điều này bằng cách khẳng định gian dối rằng Chiếc nhẫn Chúa sẽ không bao giờ được tìm thấy.

Với việc gần như toàn bộ Hội đồng bị đánh lừa, họ đã không tấn công. Tuy nhiên, Kẻ Hành hành Áo xám sau này nhận xét rằng chính tại cuộc họp này, ông bắt đầu nghi ngờ vị Pháp sư Áo trắng thèm khát Chiếc nhẫn Chúa.

Ý định thực sự của Saruman là để Sauron tích lũy sức mạnh, từ đó Chiếc nhẫn sẽ tự lộ diện và ông ta có thể chiếm lấy nó trước, vì vậy ông ta sẵn lòng để yên cho Sauron trong thời điểm đó.

Che giấu sự khinh miệt của mình, Saruman đã lừa phỉnh thuyết phục Radagast dạy ông cách thuần hóa chim muông và thú dữ; ông ta sử dụng chúng làm gián điệp cho mục đích riêng mà vị Pháp sư Áo nâu không hề hay biết.

Sau đó, ông ta phát hiện ra kẻ thù có nhiều thông tin về vị trí tiềm năng của Chiếc nhẫn Chúa hơn ông ta mong đợi. Do đó, vào năm TA 2941, Saruman cuối cùng đã đồng ý tấn công Dol Guldur.

Cuộc tấn công thành công, và bằng những mưu kế của vị Pháp sư Áo trắng, Chúa tể Bóng tối đã bị đánh đuổi khỏi pháo đài.

Tại cuộc họp cuối cùng của Hội đồng Trắng vào năm TA 2953, Saruman đã nói dối Hội đồng rằng Chiếc nhẫn đã “theo dòng Anduin trôi ra biển”.

Sau đó, ông ta chấm dứt mọi sự hợp tác với Những Kẻ Thông thái, chiếm giữ Isengard cho riêng mình và củng cố công sự.

Tập hợp quanh mình “tất cả những kẻ căm ghét Gondor và Rohan” (như lũ Orc phương Bắc từ Dãy núi Mù sương, người Dunlendings và những sinh vật tà ác khác), Saruman đã quấy rối biên giới của người Rohirrim trong triều đại của Thengel và bắt đầu xây dựng quân đội riêng.

Khoảng năm TA 2990, Saruman bắt đầu “lai tạo đặc biệt” lũ Orc tại Isengard và giống như Morgoth và Sauron đã làm trước đó, ông ta cho lai giống Orc với Người để tạo ra những kẻ Bán-Orc, và cuối cùng là chủng Uruk-hai của riêng mình, cả hai đều có thể chịu được ánh sáng mặt trời.

Một quyền năng mới đang trỗi dậy. Chống lại nó, những đồng minh và chính sách cũ sẽ chẳng giúp ích gì cho chúng ta cả. Không còn hy vọng nào ở các Tiên tộc hay dòng máu Númenor đang lụi tàn. Đây là một lựa chọn trước mắt ông, trước mắt chúng ta.

Chúng ta có thể gia nhập Quyền năng đó. Đó sẽ là hành động khôn ngoan, Gandalf à. Có hy vọng theo cách đó. Chiến thắng của nó đã cận kề; và sẽ có phần thưởng hậu hĩnh cho những kẻ hỗ trợ nó. — Saruman nói với Gandalf – Đoàn hộ nhẫn, “Hội đồng Elrond”

Chẳng bao lâu sau, Sauron, kẻ đã trở lại Mordor, đã sử dụng quả cầu Ithil để thiết lập liên lạc với quả cầu Orthanc của Saruman. Bị khuất phục trước những lời đe dọa và bị quyến rũ bởi lời hứa về quyền lực, Saruman đã phục tùng Sauron.

Phản bội hoàn toàn Hội đồng Trắng, vị Pháp sư đã trở thành một trong những đặc vụ chính của Chúa tể Bóng tối, khao khát hoặc không còn phản đối chiến thắng của hắn nữa.

Mặc dù Những Kẻ Thông thái nghi ngờ ý đồ của Saruman đối với Chiếc nhẫn, họ không hề hay biết rằng giờ đây ông ta là “đồng minh, hoặc đầy tớ của Sauron”, và là một kẻ phản bội. Nhưng thực chất Saruman là một chư hầu không trung thành, kẻ thèm khát Chiếc nhẫn cho riêng mình.

Mục tiêu cuối cùng của vị Pháp sư sa ngã là lật đổ “chủ nhân mới” để trở thành Chúa tể những chiếc Nhẫn cai trị Trung Địa. Nếu ván bài đó thất bại, Saruman tính toán rằng mình sẽ là cánh tay phải của Sauron, hay đúng hơn là thực quyền đằng sau ngai vàng.

Vị Pháp sư đã không hiểu rằng mình chẳng qua chỉ là một con rối của Chúa tể Bóng tối và cuối cùng sẽ bị gạt sang một bên; Sauron đã biết, hoặc đoán được suy nghĩ của Saruman “ngay cả khi không cần sự trợ giúp của các quả cầu palantíri hay gián điệp”.

Làm việc theo lệnh từ Mordor và cũng khao khát mở rộng lãnh địa riêng, vị Pháp sư đã âm mưu “dâng” Rohan cho “chủ nhân bóng tối”.

Với sự trợ giúp của lũ Orc, Saruman dần biến Nan Curunír thành một “mô hình thu nhỏ hoặc sự nịnh bợ của kẻ nô lệ” dành cho Mordor: cây cối bị chặt hạ và thay thế bằng những hang động đầy lò rèn, lò nung và các loại máy móc khác.

Khoảng năm TA 3000, Saruman đã gửi nhiều quân Uruk-hai của mình gia nhập với lũ Orc phương Bắc và Orc xứ Mordor trong các cuộc đột kích vào các ngôi làng phía đông của Rohan.

Để làm suy yếu vương quốc hơn nữa, Saruman đã mua chuộc Gríma Wormtongue, cố vấn của vua Théoden, bằng lời hứa gả Éowyn vào năm TA 3014 và sử dụng hắn như một nội gián trong triều đình để làm cạn kiệt sức mạnh của nhà vua bằng những lời khuyên gian dối và thuốc độc.

Nghi ngờ về mối liên hệ tiềm tàng giữa Chiếc nhẫn và vùng Shire (chủ yếu dựa trên sự quan tâm của Gandalf ở đó), Saruman đã chỉ thị các đặc vụ thâm nhập Shire và theo dõi mọi biến động của bất kỳ người Hobbit quan trọng nào.

Việc buôn bán Cỏ tẩu cũng giúp ông ta có được đồng minh trong gia đình Sackville-Baggins và Bracegirdle, những người sở hữu nhiều đồn điền.

Saruman cũng sử dụng các đặc vụ ở Eriador để theo dõi những người Dúnedain đang bảo vệ vùng Shire, cũng như để đánh lạc hướng những người cung cấp thông tin đáng tin cậy hơn của Sauron.

Cố gắng bắt chước chủ nhân hơn nữa, vị Pháp sư đã chế tác chiếc nhẫn kém hơn của riêng mình và tự xưng là “Kẻ chế tác nhẫn”.

Sử dụng Radagast tốt bụng như một con tốt vô tri, Saruman đã triệu tập Gandalf đến Isengard; chính tại đó, khi Gandalf đến nơi, Saruman đã tiết lộ sự phản bội và ý định thực sự của mình, rũ bỏ danh hiệu Saruman Áo Trắng để ủng hộ Saruman Đa Sắc.

Ông ta tuyên bố khao khát cai trị Trung Địa với tư cách là cánh tay phải của Sauron, hoặc thay thế hắn bằng Chiếc nhẫn; sau đó ông ta yêu cầu Kẻ Hành hành Áo xám phục tùng mình hoặc chủ nhân của mình.

Saruman tuyên bố rằng đứng về phía Sauron là một quyết định khôn ngoan. Gandalf từ chối cả hai lựa chọn, vì vậy Saruman đã giam cầm ông trên đỉnh tháp Orthanc.

Bằng cách này, Saruman nghĩ rằng mình sẽ buộc được Gandalf tiết lộ tung tích của Chiếc nhẫn, trước khi gửi ông làm tù binh cho Sauron ở Mordor; Saruman thậm chí đã tiết lộ với Sauron rằng ông ta “đã bắt được Gandalf làm tù binh”.

Nhưng Gandalf sau đó đã trốn thoát với sự giúp đỡ từ Gwaihir Chúa Gió, một trong những Đại bàng khổng lồ, và phơi bày sự phản bội của Saruman trước các Dân tộc Tự do tại Hội đồng Elrond.

Chúng ta sẽ có hòa bình, khi ngươi và tất cả những công trình của ngươi đã bị hủy diệt — cùng những công trình của gã chủ nhân bóng tối mà ngươi định dâng nộp chúng ta cho hắn. Ngươi là một kẻ dối trá, Saruman, và là kẻ làm tha hóa trái tim con người. Ngươi đưa tay ra với ta, nhưng ta chỉ thấy đó là một ngón tay trong cái vuốt của Mordor. Tàn độc và lạnh lẽo! Ngay cả khi cuộc chiến của ngươi nhắm vào ta là công bằng — vốn không phải vậy, vì dù ngươi có thông thái gấp mười lần ngươi cũng không có quyền cai trị ta và người dân của ta vì lợi ích riêng như ngươi mong muốn — dẫu vậy, ngươi sẽ nói gì về những ngọn đuốc của ngươi ở Westfold và những đứa trẻ nằm chết ở đó? — Théoden, Hai tòa tháp, “Giọng nói của Saruman”

Theo một lời kể, các Nazgûl đã đến Isengard hai ngày sau khi Gandalf trốn thoát, và Saruman đã dùng giọng nói của mình để thuyết phục Lãnh chúa Morgul rằng ông ta không biết vị trí của Chiếc nhẫn.

Vị Pháp sư khoác lác rằng, nếu biết, ông ta đã chiếm lấy Nhẫn và chín tên Nazgûl sẽ phải phục tùng ông ta.

Saruman sau đó nói với chúng rằng Gandalf biết, và chúng nên tìm ông ở gần đó. Nghe vậy, các Nazgûl quay lại đường chính và tình cờ bắt gặp Gríma đang trên đường đến báo cho Saruman rằng Gandalf đã tới Edoras.

Sợ hãi cho mạng sống của mình, Wormtongue đã tiết lộ rằng vị Pháp sư bị tha hóa đã che giấu thông tin và chỉ cho các Ma nhẫn cách đi đến vùng Shire.

Theo một lời kể khác, Saruman vẫn đang giam giữ Gandalf khi các Nazgûl đến. Vị Pháp sư cam đoan với các Ma nhẫn rằng ông ta sẽ lấy được thông tin về Shire từ Kẻ Hành hành Áo xám hoặc sẽ giao nộp ông cho chúng.

Trước “nỗi kinh hoàng tột độ khi phục dịch Mordor”, thực ra Saruman đã định cầu xin Gandalf tha thứ và giúp đỡ, nhưng rồi phát hiện ra ông đã đi mất. Tuy nhiên, ông ta vẫn giả vờ rằng Kẻ Hành hành Áo xám vẫn còn đó và vừa mới khai ra vị trí của Shire.

Saruman tin rằng mình hiện có đủ thời gian để tìm cách đoạt lấy Nhẫn, trong khi vẫn giả vờ trung thành với Sauron. Nhưng các Ma nhẫn sớm nhận ra vị Pháp sư biết nhiều hơn những gì ông ta chia sẻ. Trên đường đến Shire, các Nazgûl bắt gặp một đặc vụ của Saruman tại Eriador và lấy được bản đồ chi tiết về vùng Shire.

Chúng gửi tên gián điệp đến Bree sau khi cảnh báo hắn rằng giờ đây hắn phải phục vụ Mordor chứ không phải Isengard; tên gián điệp đó chính là gã người Dunlending có vẻ ngoài khó ưa tại quán Con Ngựa Chồm.

Theo lệnh của Sauron, Saruman đã tấn công Théoden để ngăn chặn Rohan lên đường cứu viện Gondor. Với việc Gríma ngăn cản mọi sự huy động quân sự trong vương quốc, Saruman đã cử các lực lượng đột kích lớn để tàn phá vùng Westfold của Rohan.

Những trở ngại thực sự duy nhất đối với cuộc xâm lược của ông ta là con trai và cháu trai của Théoden, lần lượt là Théodred và Éomer. Vì Wormtongue đã thất bại trong việc khiến hai người này chống lại nhau, vị Pháp sư Áo trắng đã giao nhiệm vụ cho tay sai phải hạ sát người thừa kế của nhà vua bằng mọi giá.

Theo mệnh lệnh đặc biệt này, các chiến binh Isengard đã giao chiến với quân thủ vệ Rohan tại các Khúc sông Isen; Trận chiến đầu tiên tại Khúc sông Isen kết thúc với cái chết của Théodred, sau đó là sự rút lui của binh đoàn Saruman.

Cùng lúc đó, vị Pháp sư cũng phản bội chủ nhân của mình: ông ta gửi các toán quân tinh nhuệ đi săn lùng Đoàn hộ nhẫn để bắt giữ Người mang Nhẫn. Các trinh sát của Saruman, dẫn đầu bởi Uglúk, đã phục kích đoàn tại Amon Hen, bắt Pippin và Merry làm tù binh, đồng thời bắn Boromir “bằng nhiều mũi tên lông đen” khi anh cố gắng bảo vệ các Hobbit.

Bị chậm trễ trên đường về Isengard do xung đột với lũ Orc xứ Mordor trung thành với Sauron, toán quân Isengard đã bị tiêu diệt ở rìa rừng Fangorn bởi đội kỵ binh Rohirrim do Éomer dẫn đầu.

Gimli tin rằng mình đã thoáng thấy Saruman tại địa điểm xảy ra cuộc đụng độ, có lẽ do ông ta đã vội vã đến để chiếm lấy Chiếc nhẫn từ các Hobbit.

Vị thế của Pháp sư ngày càng trở nên cô lập một cách nguy hiểm: ông ta không có Nhẫn, những nước láng giềng đã bị ông ta “biến thành kẻ thù” và ông ta cũng đã “lừa dối chủ nhân mới”.

Tin rằng mình vẫn có thể thiết lập quyền thống trị đối với Rohan và giành lại sự ân sủng của Sauron bằng cách giao nộp người Rohirrim cho hắn, Saruman tăng cường nỗ lực chống lại Théoden.

Mặc dù Gríma Wormtongue đã bị vạch mặt là đặc vụ của kẻ thù, Rohan đã bị suy yếu, cho phép Saruman tập hợp toàn bộ sức mạnh và tung đoàn quân Uruk-hai khổng lồ vào người dân Rohirrim tại Helm’s Deep.

Dù ban đầu chiếm ưu thế, quân đội của Saruman đã bị đánh bại tan tác trong Trận đánh tại thành Hornburg, các hàng ngũ bị đập tan bởi quân tiếp viện của Gandalf. Trong khi đó, vị Pháp sư cũng thấy pháo đài của chính mình bị tấn công.

Các Ent (Người Cây) do Treebeard dẫn đầu đã bao vây Isengard để trả thù cho việc lũ Orc dùng rìu tàn phá rừng Fangorn. Hai cuộc đối đầu này đã chấm dứt triều đại khủng bố của Saruman ở phương Tây, đồng thời khiến Sauron mất đi một chư hầu có giá trị, dù là kẻ hai lòng.

“Đầy tớ của ngươi đã bị tiêu diệt và ly tán; những nước láng giềng đã bị ngươi biến thành kẻ thù; và ngươi đã lừa dối chủ nhân mới của mình, hoặc đã cố gắng làm như vậy. Khi con mắt của hắn quay về hướng này, đó sẽ là con mắt đỏ ngầu của sự thịnh nộ. Nhưng khi tôi nói ‘tự do’, ý tôi là ‘tự do’ thật sự: tự do khỏi xiềng xích, sự ràng buộc hay mệnh lệnh: để đi bất cứ đâu ngươi muốn, thậm chí, thậm chí là tới Mordor, Saruman ạ, nếu ngươi khao khát. Nhưng trước tiên ngươi phải giao nộp cho tôi Chìa khóa của Orthanc và cây gậy của ngươi. Chúng sẽ là vật bảo chứng cho hành vi của ngươi, và sẽ được trả lại sau này, nếu ngươi xứng đáng với chúng.” — Gandalf Áo Trắng, Hai tòa tháp, “Giọng nói của Saruman”

Sau khi các Ent phá hủy Isengard, Saruman thấy mình bị giam lỏng trong tháp Orthanc và đám đầy tớ đã tan tác hoặc bị giết.

Sau khi Théoden, Gandalf, Aragorn và các thành viên còn lại của Đoàn hộ nhẫn đến nơi, Saruman đã đối mặt với họ từ ban công tháp Orthanc. Ông ta nỗ lực lần cuối nhưng không thành công trong việc lôi kéo Théoden dưới sự ảnh hưởng của mình bằng cách đưa ra những lời khuyên và đề nghị hữu nghị.

Nhà vua đã từ chối, nhận diện ông ta là một con tốt của Sauron và yêu cầu công lý cho những tội ác mà Saruman đã gây ra cho người Rohirrim. Gandalf trao cho Saruman một cơ hội cứu chuộc, yêu cầu ông ta giao nộp cây gậy và Chìa khóa tháp Orthanc làm vật bảo chứng, đổi lại là sự tự do để đi bất cứ nơi nào ông ta thích – thậm chí là đến Mordor.

Saruman đã có một khoảnh khắc do dự nhưng cuối cùng lòng kiêu hãnh, sự đố kỵ, sợ hãi và thù hận đã chiến thắng; ông ta từ chối cơ hội cứu chuộc.

Hơn nữa, ông ta không muốn “tỏ ra là một kẻ nổi loạn” trước mặt chủ nhân và phải hứng chịu cơn thịnh nộ của hắn.

Gandalf, người đã trở về từ cõi chết để hoàn thành sứ mệnh mà Saruman đã bỏ dở, đã trục xuất kẻ phản bội khỏi hàng ngũ các Istari và Hội đồng Trắng, đồng thời bẻ gãy cây gậy của ông ta.

Saruman cũng đánh mất quả cầu palantír của tháp Orthanc khi Gríma ném nó xuống từ ban công, trong lúc gã đang phân vân không biết mình căm ghét ai hơn giữa Saruman và Gandalf, và quả cầu không trúng ai cả.

Do không có tù binh để gửi đi cũng không còn palantír để “trả lời tiếng triệu tập”, Saruman không còn phương cách nào để xoa dịu Sauron. Vì vậy, ông ta tự khóa mình trong tháp Orthanc, sống trong nỗi khiếp sợ cả các Dân tộc Tự do lẫn chủ nhân của mình.

Bị gạt ra khỏi những giai đoạn cuối cùng của Chiến tranh Nhẫn giả, Saruman cuối cùng đã xoay xở để thuyết phục các Ent đang giam giữ mình cho phép ông ta và tên đầy tớ Gríma rời khỏi Isengard sau khi giao lại Chìa khóa tháp Orthanc.

Từ đó, ông ta đi đến vùng Shire, nơi đồng minh của ông ta là Lotho Sackville-Baggins đã nắm quyền kiểm soát. Vì không đủ quyền năng để trực tiếp trả thù Gandalf, Saruman quyết định gây hại cho những người Hobbit mà Gandalf vô cùng quý mến.

Vì mục tiêu này, ông ta đã dành những ngày cuối đời như một kẻ cầm đầu băng đảng tội phạm tại Hobbiton với cái tên Sharkey (từ sharkû trong tiếng Orc, có nghĩa là “ông già”), loại bỏ Lotho Sackville-Baggins thông qua tay Gríma.

Nhưng triều đại khủng bố của ông ta đã chấm dứt sau thất bại trong Trận Bywater, sau đó Frodo đối mặt với Saruman và trục xuất ông ta khỏi vùng Shire. Saruman đồng ý rời đi.

Tuy nhiên, khi Frodo cố gắng thuyết phục Gríma rằng gã không cần phải phục vụ Saruman nữa, Saruman đã vạch trần việc Gríma sát hại Lotho Sackville-Baggins. Gríma cự cãi rằng Saruman đã ép gã làm việc đó, nhưng Saruman đã chế nhạo và tát gã ngã xuống.

Khi Saruman bắt đầu bước đi, Gríma hiện đang điên tiết vì đã quá chịu đựng những hành vi bạo hành thể xác và lời nói của Saruman, đã cắt cổ ông ta từ phía sau bằng một con dao găm, chấm dứt cuộc đời của vị Pháp sư phản bội và tha hóa.

Sau khi Saruman rời khỏi tháp Orthanc, Vua Elessar đã tiến vào tòa tháp với ý định sắp xếp lại trật tự.

Bên trong, binh lính của Elessar tìm thấy nhiều kho báu mà Saruman đã đánh cắp từ Rohan.

Vật phẩm Elendilmir nguyên bản, vốn được cho là đã thất lạc vĩnh viễn khi Isildur tử nạn tại Cánh đồng Gladden, cũng được tìm thấy, cùng với một sợi dây chuyền vàng được cho là từng dùng để mang Chiếc nhẫn Chúa.

Người ta nghi ngờ rằng trong quá trình tìm kiếm Chiếc nhẫn gần sông Anduin, Saruman đã phát hiện ra hài cốt của Isildur và thiêu rụi chúng vì sự khinh miệt, chỉ giữ lại những món đồ tùy táng.

Với tư cách là một Maia, Saruman không thực sự chết đi. Linh hồn ông ta tách khỏi thân xác giống như cách của Sauron sau sự sụp đổ của Númenor.

Là một linh hồn không còn hình hài, lẽ ra ông ta phải được triệu hồi về Sảnh đường Mandos, nhưng có những ẩn ý cho thấy ông ta đã bị cấm quay trở lại.

Các chỉ dẫn cho thấy linh hồn của ông ta bị bỏ mặc trong trạng thái trần trụi, không còn quyền năng và phải lang thang, không bao giờ có thể trở lại Trung Địa:

“Trong khi đó Curunír đã bị hạ bệ, bị làm nhục hoàn toàn, và cuối cùng bỏ mạng dưới tay của một kẻ nô lệ bị áp bức; linh hồn ông ta đã đi tới bất cứ nơi nào nó bị định đoạt phải tới, và đối với Trung Địa, dù là ở dạng linh hồn trần trụi hay có thân xác, ông ta sẽ không bao giờ trở lại.” — Số phận của Saruman

Vì vậy, mặc dù mất đi hình thể vật lý, Saruman vẫn tồn tại với ý chí riêng của mình, nhưng không thể tái sinh và có lẽ không còn khả năng tác động lên thế giới thực tại một lần nào nữa.

The Lord of the Rings mô tả cuộc hành trình tiêu diệt Chiếc nhẫn Chúa (One Ring), một bùa hộ mệnh đầy quyền năng và tà ác được tạo ra bởi Chúa tể Bóng tối Sauron để thao túng chín chiếc nhẫn của loài người, bảy chiếc nhẫn của người lùn và ba chiếc nhẫn của tiên tộc (vốn là những chiếc mạnh nhất), từ đó củng cố quyền thống trị của hắn lên Trung Địa.

Sauron đã đánh mất chiếc nhẫn trong một trận chiến hàng ngàn năm trước khi câu chuyện bắt đầu, và hiện nó đang được giữ bí mật tại vùng Shire bởi người Hobbit Bilbo Baggins, người sau đó đã truyền lại cho Frodo Baggins, một trong những nhân vật chính của truyện.

Ở phần đầu của tập một, The Fellowship of the Ring (Đoàn hộ nhẫn), pháp sư Gandalf mô tả Saruman là “thủ lĩnh hội của tôi” và là người đứng đầu Hội đồng Trắng, tổ chức đã trục xuất Sauron khỏi Mirkwood (Rừng U Ám) ở cuối cuốn sách trước đó của Tolkien là The Hobbit.

Ông nhấn mạnh kiến thức sâu rộng của Saruman về các Nhẫn Thống trị do Sauron và các thợ rèn Tiên tộc tạo ra. Ngay sau đó, Gandalf đã lỡ hẹn gặp Frodo để dẫn cậu rời khỏi Shire đến Rivendell nhằm bảo vệ chiếc nhẫn khỏi các đặc vụ của Sauron.

Frodo và Gandalf tái ngộ tại Rivendell ở giữa tập The Fellowship of the Ring. Vị pháp sư giải thích lý do ông không thể đến gặp Frodo: ông đã được triệu tập để bàn bạc với Saruman nhưng lại bị bắt giữ.

Ban đầu, Saruman đề nghị các pháp sư nên liên minh với quyền năng đang trỗi dậy của Sauron để cuối cùng kiểm soát hắn vì mục đích riêng, qua đó lộ mặt là một kẻ phản bội. Saruman tiếp tục gợi ý rằng họ có thể chiếm lấy Chiếc nhẫn cho riêng mình và thách thức Sauron.

Khi Gandalf từ chối cả hai lựa chọn, kẻ phản bội Saruman đã giam cầm ông trong tháp Orthanc tại Isengard, hy vọng sẽ khai thác được vị trí của Chiếc nhẫn từ ông.

Trong khi ở trên đỉnh tháp Orthanc, Gandalf quan sát thấy Saruman đã công nghiệp hóa thung lũng Isengard vốn xanh tươi trước đây và đang tạo ra đội quân riêng gồm những chiến binh Bán-Orc/Bán-Người và sói Warg để đối đầu với Sauron.

Việc Gandalf trốn thoát khỏi đỉnh tháp trên lưng một con Đại bàng khổng lồ đã đẩy Saruman vào thế tuyệt vọng, vì ông ta biết giờ đây mình sẽ bị coi là kẻ phản bội đối với các đồng minh cũ, nhưng lại không thể trực tiếp chiếm được Chiếc nhẫn cho mình và do đó không thể hy vọng thực sự đối đầu với Sauron.

Ngay sau khi đến Rivendell, Gandalf đã thông báo cho Hội đồng Elrond về sự phản bội của Saruman.

Trong The Two Towers (Hai tòa tháp), tập thứ hai của câu chuyện, lũ Orc từ quân đội của Saruman tấn công Frodo và những người bạn đồng hành, bắt đi hai người bạn thân nhất của Frodo là Merry và Pippin.

Cả hai trốn thoát vào rừng Fangorn, nơi họ gặp các Ent (Người Cây), những người bảo vệ cây cối đang phẫn nộ trước việc lũ Orc của Saruman chặt phá cây rừng tràn lan.

Trong khi đó, Saruman chuẩn bị xâm lược vương quốc Rohan, nơi đã bị phơi bày nguy hiểm kể từ khi ông ta sai tên đầy tớ Gríma Wormtongue dùng “độc dược tinh vi” khiến vua Théoden của Rohan trở nên yếu đuối và không thể tự vệ.

Gandalf giải thoát Théoden khỏi sự kiểm soát của Wormtongue ngay khi quân đội của Saruman chuẩn bị xâm lược.

Saruman lụi bại khi các kỵ sĩ Rohan đánh bại quân đội của ông ta, còn Merry và Pippin thúc giục các Ent phá hủy Isengard.

Bản thân Saruman không trực tiếp tham gia và chỉ xuất hiện trở lại trong chương 10, “Giọng nói của Saruman”, khi đó ông ta đã bị mắc kẹt trong tháp Orthanc.

Ông ta thất bại trong nỗ lực thương lượng với người Rohirrim và Gandalf, đồng thời từ chối lời đề nghị có điều kiện của Gandalf để được tự do. Gandalf trục xuất ông ta khỏi Hội đồng Trắng cùng hội các pháp sư, và bẻ gãy gậy phép của Saruman.

Saruman xuất hiện lần cuối ở cuối tập cuối, The Return of the King (Sự trở lại của nhà vua – 1955), sau thất bại của Sauron.

Sau khi thuyết phục được các Ent thả mình khỏi Orthanc, ông ta đi bộ về phía bắc, rõ ràng là đã rơi vào cảnh phải đi ăn xin.

Đồng hành cùng ông ta là Wormtongue, kẻ bị ông ta đánh đập và nguyền rủa. Khi họ đến vùng Shire, các đặc vụ của Saruman—cả người Hobbit lẫn con người—đã chiếm quyền kiểm soát và bắt đầu quá trình công nghiệp hóa mang tính hủy diệt.

Saruman cai trị Shire một cách bí mật dưới cái tên Sharkey cho đến khi diễn ra các sự kiện trong chương “Cuộc thanh trừng vùng Shire”.

Trong chương áp chót đó, Frodo và những người bạn trở về và lãnh đạo một cuộc nổi dậy, đánh bại những kẻ xâm nhập và phơi bày vai trò của Saruman.

Ngay cả sau khi Saruman cố gắng đâm Frodo, Frodo vẫn để ông ta đi; nhưng Wormtongue, kẻ liên tục bị Saruman chế nhạo và bạo hành thể xác, cuối cùng đã mất kiểm soát và sát hại ông ta.

Những ghi chép nhất quán về lịch sử thời trẻ của Saruman xuất hiện trong Phụ lục B của The Lord of the Rings, xuất bản lần đầu trong The Return of the King, và trong các cuốn The Silmarillion cùng Unfinished Tales được xuất bản sau khi tác giả qua đời. Tất cả đều được viết vào giữa những năm 1950.

Saruman, giống như Gandalf và Radagast Áo Nâu, là một trong năm “pháp sư” được gọi là Istari, những người bắt đầu đến Trung Địa khoảng hai ngàn năm trước khi bắt đầu câu chuyện The Lord of the Rings.

Họ là các Maia, những sứ giả của các thần Valar được gửi đến để thách thức Sauron (kẻ đang dần lấy lại sức mạnh sau thất bại ở cuối kỷ đệ nhị) trong kỷ đệ tam bằng cách truyền cảm hứng cho người dân Trung Địa thay vì xung đột trực tiếp. Tolkien coi họ có phần giống như các thiên thần nhập thể.

Ban đầu Saruman du hành ở phương đông; sau đó ông được bổ nhiệm làm người đứng đầu Hội đồng Trắng và cuối cùng định cư tại tiền đồn Isengard của Gondor.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu về Sauron và tri thức về các Nhẫn Thống trị đã khiến ông khao khát sở hữu chiếc nhẫn cho riêng mình, cuối cùng dẫn đến sự phản bội.

Năm mươi năm trước các sự kiện trong The Lord of the Rings, sau khi các nghiên cứu của ông tiết lộ rằng Chiếc nhẫn Chúa có thể được tìm thấy ở sông Anduin gần pháo đài Dol Guldur của Sauron, ông đã giúp Hội đồng Trắng đánh đuổi Sauron nhằm tạo thuận lợi cho việc tìm kiếm của mình.

Cuốn Unfinished Tales chứa các bản thảo không được đưa vào The Lord of the Rings, mô tả nỗ lực của Saruman nhằm phá hoại các tay sai chính của Sauron là lũ Nazgûl trong cuộc tìm kiếm Chiếc nhẫn của chúng ở phần đầu của The Fellowship of the Ring; trong một phiên bản, ông ta thậm chí đã cân nhắc việc cầu xin sự khoan hồng từ Gandalf.

Ngoài ra còn có mô tả về việc Saruman dính líu đến vùng Shire như thế nào và cách ông ta dần trở nên đố kỵ với Gandalf. Một ghi chép ngắn khác mô tả cách năm Istari được các Valar lựa chọn cho sứ mệnh của họ.

Về ngoại hình, Saruman hiện hữu trong hình hài một cụ già với mái tóc đen. Vào cuối Kỷ Đệ Tam, tóc và râu của ông ta phần lớn đã chuyển sang màu trắng — chỉ còn những sợi đen lốm đốm quanh môi và tai.

Ông ta cao lớn, khuôn mặt dài, đôi mắt sâu và tối thẫm. Ông thường xuất hiện trong chiếc áo choàng trắng, một thói quen mà sau này ông đã đổi thành chiếc áo choàng có khả năng biến đổi màu sắc theo mỗi cử động.

Thực tế, ông không phải là Người, hay thậm chí là Tiên tộc (như loài Người thường nghi ngờ), mà là một Maia khoác lớp vỏ xác thịt — một Istar (xem phần Nguồn gốc ở trên).

Với bản thể đó, ông bất tử và cực kỳ hùng mạnh, tuy nhiên quyền năng này vẫn có những giới hạn nhất định trong cách sử dụng.

Hai năng lực nổi bật nhất của ông là kiến thức và giọng nói. Theo một cách rất thực tế, Saruman chính là “sư đệ” của Sauron, cả hai đều từng là Maia của Aulë (vị thần rèn đúc của các Valar) từ thuở sơ khai. Có rất nhiều điểm tương đồng giữa Sauron và Saruman cả về tính cách lẫn hành động.

Saruman không chỉ giống Gandalf về ngoại hình mà ban đầu còn có nét tương đồng trong cách hành xử.

Tuy nhiên, khác với Gandalf, Saruman rất kiêu ngạo, thậm chí là ngạo mạn, và ở điểm này ông ta giống với Sauron hơn.

Ông ta tự xem mình là người quyền năng nhất trong số các Istari, thể hiện sự coi thường rõ rệt đối với Radagast Áo Nâu, sự bao dung đầy vẻ bề trên đối với Những Kẻ Thông Thái và Tiên tộc, và sự khinh miệt thuần túy đối với những con người thấp kém.

Saruman không phải kẻ ngốc (dù ông ta coi Radagast là một kẻ như vậy); ông ta nhận ra quyền năng của Gandalf, và cuối cùng đã phải nhìn nhận Gandalf như một người ngang hàng, và sau đó là một người ưu việt hơn mình — điều này khiến ông ta vô cùng phiền muộn. Ông ta trở nên đố kỵ với Gandalf, cuối cùng tự thuyết phục bản thân rằng Gandalf đang âm mưu chống lại mình.

Điều này giúp ông ta biện minh cho những âm mưu của chính mình chống lại Gandalf, phần còn lại của Hội đồng Trắng, cũng như các Dân tộc Tự do của Trung Địa.

Mục tiêu cuối cùng của Saruman, xét cho cùng, không hề khác biệt so với Sauron: bản thân ông ta rốt cuộc cũng tìm cách trở thành một kẻ bạo chúa của Trung Địa; bất kể là đứng bên cạnh chủ nhân mới hay (ưu tiên hơn) là tự mình thống trị — nếu ông ta chiếm được Chiếc nhẫn Chúa trước.

Có khả năng Saruman đã thực sự trung thành với sứ mệnh của mình lúc ban đầu, và thực lòng muốn ngăn chặn sự trở lại của Bóng tối.

Nhưng lòng kiêu hãnh và sau đó là sự ngạo mạn (cùng với lòng đố kỵ đối với Gandalf và sự chi phối của Sauron) đã biến ông ta thành kẻ phản bội lại lý tưởng mà mình từng phụng sự.

Sự phản bội của Saruman không diễn ra đột ngột mà lớn dần theo thời gian khi Sauron sử dụng lòng ham muốn quyền lực, sự ngưỡng mộ sức mạnh và sự ghen tị của Saruman như những công cụ để kiểm soát.

Cho đến cuối cùng, Saruman đã tự thuyết phục mình rằng ông ta không thể chọn con đường nào khác và đã quá muộn để hối cải.

Cho tới những giây phút cuối cùng, vị Pháp sư tha hóa chỉ tin vào những toan tính của chính mình và những lời dối trá của Chúa tể Bóng tối. Những niềm tin sai lạc này đã ngăn cản Saruman nắm lấy cơ hội cứu chuộc cuối cùng.

Và bởi vì ông ta chắc hẳn đã nhận ra điều này sau những điều kiện thực sự rộng lượng của Gandalf, ông ta chỉ càng trở nên cay nghiệt hơn và tràn đầy cơn thịnh nộ của kẻ thất bại, đổ lỗi cho Gandalf nhiều hơn bất cứ ai khác về sự sụp đổ của mình.

Curumo là tên tiếng Quenya nguyên bản của ông, có nghĩa là “Người khéo léo” hoặc “Kẻ xảo quyệt”. Curunír và Saruman (đều mang nghĩa “Người có kỹ năng”) lần lượt là các bản dịch trong tiếng Sindarin và ngôn ngữ của Loài người.

Ông thường được gọi là Saruman Áo Trắng (hay Curunír ‘Lân bởi các Tiên tộc), cũng như Saruman Kẻ Thông Thái. Sau khi phản bội, ông rũ bỏ lớp áo “Trắng” và tự xưng là Saruman Đa Sắc.

Tarindor, có nghĩa là “Người có tâm trí thông thái” trong tiếng Quenya, là tên của Saruman trong những ngày ông còn là một Hộ vệ. Đám du côn ở vùng Shire gọi ông là Sharkey, cái tên mà tác giả suy đoán có thể bắt nguồn từ sharkû, nghĩa là “Ông già” trong ngôn ngữ tiếng Đen của loài Orc.

• Pháp sư Áo Trắng (cũng gọi là Sứ giả Áo Trắng)
• Chúa tể vùng Isengard
• Kẻ cai ngục của Mordor
• Kẻ chế tác Nhẫn

Kiến thức: Saruman đặc biệt quan tâm đến tri thức về “nghệ thuật sâu kín” (hay ma thuật, theo cách gọi tại Trung Địa), nhất là những thứ liên quan đến quyền lực như các Nhẫn Thống trị và những quả cầu thấu thị palantíri. Ông cũng am hiểu sâu sắc các điển tích cổ về những vương quốc hùng mạnh như Númenor, Gondor và Moria.

Giọng nói: Giọng nói và cách diễn thuyết của ông có sức thuyết phục cực lớn, vượt xa những thuật hùng biện thông thường. Khi tập trung quyền năng này vào một cá nhân hay một nhóm người, ông có thể xoay chuyển trái tim họ, gieo rắc nỗi sợ hãi và những lời dối trá theo ý muốn.

Tùy theo bản lĩnh của người nghe, bùa chú này có thể chỉ kéo dài bằng thời gian bài diễn thuyết, hoặc nó có thể cắm rễ và tồn tại vĩnh viễn trong họ. Giọng nói của Saruman quyền năng đến mức ông ta có thể thuyết phục được cả Vua Phù thủy rằng mình không biết gì về Chiếc nhẫn Chúa hay vùng Shire.

Tuy nhiên, giọng nói này không phải là thuật thôi miên mà là thuật thuyết phục; mối nguy hiểm thực sự đối với người nghe không phải là rơi vào trạng thái hôn mê, mà là việc họ sẽ đồng tình với những gì ông ta nói.

Khả năng tác động từ xa: Bên cạnh giọng nói, Saruman còn có những khả năng tinh vi khác như truyền tốc độ và động lực cho lũ Orc từ xa, hoặc áp đặt ý chí chống lại bất kỳ ai trong lãnh địa của ông có ý định đối đầu.

Aragorn đã nhận ra khả năng này khi đang truy đuổi toán Orc bắt giữ Merry và Pippin. Saruman dường như cũng có thể di chuyển mà không hề gây ra tiếng động, với nhiều ví dụ như khi ông lẻn vào trại của Aragorn, Gimli và Legolas trong The Riders of Rohan, hay sự xuất hiện đột ngột trước các Hobbit trong The Scouring of the Shire.

Kỹ nghệ và Hóa học: Các quyền năng khác bao gồm kiến thức về máy móc và hóa học, có lẽ tách biệt với ma thuật thuần túy (ví dụ, “ngọn lửa bùng nổ” được quân đội Uruk-hai sử dụng trong trận Helm’s Deep là một loại chất nổ hóa học).

Máy móc và động cơ là đặc trưng cho cả pháo đài Isengard và vùng Shire bị biến đổi dưới tầm ảnh hưởng của ông. Trong lĩnh vực này, ông tìm cách mô phỏng, thậm chí vượt qua cả đồng minh Sauron của mình.

Sinh học: Kiến thức của ông còn mở rộng sang lĩnh vực sinh học. Ông được tin là đã cho lai giống Người và Orc để tạo ra một chủng Orc mới không sợ ánh sáng mặt trời — những chiến binh Uruk-hai đáng sợ, một sự cải tiến lớn so với đám nô lệ ghét ánh sáng của Sauron.

Các gián điệp loài người của ông ở Bree được cho là có dòng máu Orc, giúp họ có giác quan nhạy bén hơn người thường. Ông cũng sử dụng các loài chim săn mồi để phục vụ mình bằng cách ra lệnh cho chúng báo cáo về Orthanc.

Ma thuật trực tiếp: Được coi là hùng mạnh hơn Gandalf (ít nhất là trước khi Gandalf “tái sinh”), có thể khẳng định ông cũng sử dụng được các ma thuật trực tiếp tương tự Gandalf như tạo ánh sáng nhân tạo, bùa khóa, tạo lửa, v.v.

Bước trên cùng con đường hủy diệt như Sauron, Saruman đã nỗ lực rèn cho mình một chiếc Nhẫn Thống trị. Ông đã đeo nó trong suốt Chiến tranh Nhẫn giả và tiết lộ điều này khi tự gọi mình là “Saruman Kẻ chế tác Nhẫn”.

Ông có kiến thức sâu rộng về các nhẫn thuật được tạo ra bởi Sauron và các thợ rèn Tiên tộc, mặc dù lúc này nghệ thuật rèn nhẫn trọn vẹn đã thất truyền và chỉ mình Sauron nắm giữ, vì vậy kiến thức của Saruman là không hoàn thiện.

Người ta cho rằng chiếc nhẫn của Saruman chỉ tương đương với một trong những chiếc nhẫn thấp hơn về quyền năng và các chi tiết về sức mạnh này không được đề cập rõ.

Người ta cũng cho rằng nó đã mất đi quyền năng (nếu có) khi Chiếc nhẫn Chúa bị tiêu hủy, vì kỹ nghệ rèn nhẫn của Saruman vẫn dựa trên nền tảng của Sauron.

Khi Gandalf được trao Narya (Nhẫn Lửa), Saruman đã biết về món quà này và nảy sinh lòng đố kỵ. Đây có thể là một lý do khác khiến Saruman khao khát có một chiếc nhẫn của riêng mình.

Saruman thường “lui tới chủ yếu giữa loài người”. Ông ta luôn khao khát quyền lực, và quyền lực đó nằm trong tay các vương quốc của Con người.

Không có ghi chép nào về những chuyến hành trình sớm nhất của ông ta tới phương Đông; sau khi trở về, ông ta trở thành một bề tôi của Gondor, nhận chìa khóa tháp Orthanc từ Beren với tư cách là người canh giữ.

Khi Gondor suy yếu, ông ta đã chiếm hữu Orthanc cho riêng mình mà không có bất kỳ tuyên bố chính thức (hay sự phản đối nào từ Gondor), tuy nhiên về danh nghĩa vẫn là đồng minh của Gondor và Rohan.

Khi đi vào con đường phản bội, Saruman sử dụng con người chủ yếu từ vùng Dunland và các đặc vụ từ những vùng đất khác, biến những mối thù hằn cũ thành nhiên liệu cho lòng căm thù mới.

Người Dunlendings bị lôi kéo bởi những câu chuyện cổ rằng họ từng sống ở Calenardhon trước khi lũ “Đầu rơm” (cách họ gọi người Rohan) đến.

Người Dunlendings trở thành binh lính của ông ta và rất có thể ông ta đã sử dụng một số người trong số họ để tạo ra chủng Bán-Orc (Half-orcs).

Gríma Lưỡi Rắn đóng vai trò quan trọng trong các kế hoạch của Saruman: với sự cố vấn của Saruman, Gríma bắt đầu làm suy yếu nhà vua, chia rẽ ông với các cố vấn khác và cả chính thân tộc của mình, cho đến khi Gríma thực sự trở thành người điều hành Rohan.

Saruman từng có mối quan hệ tốt với các Tiên tộc và được bầu làm thủ lĩnh của Hội đồng Trắng — một nhóm gồm các Tiên tộc và các Istari hợp lực chống lại Sauron.

Saruman biết rằng Gandalf đã được Círdan Kẻ Đóng Tàu trao cho chiếc nhẫn Tiên tộc thứ ba là Narya. Điều này nuôi dưỡng lòng đố kỵ của ông ta đối với Gandalf và sự oán giận đối với Tiên tộc.

Saruman ít khi cần đến hoặc quan tâm đến Tiên tộc, những người đang lụi tàn và vùng đất của họ thì ít ỏi và ẩn dật; mặc dù họ sở hữu những quyền năng kỳ diệu và hai Nhẫn Thống trị, nhưng họ không hữu dụng cũng như không dễ tiếp cận cho tham vọng của Saruman. Ngoài ra, họ ít bị thao túng hơn các chủng tộc khác.

Mặc dù Isengard nằm rất gần Lothlórien, Saruman có rất ít hoặc không có liên lạc với nơi này. Ông ta không bao giờ tin tưởng Galadriel và buộc tội bà đã âm mưu đưa Gandalf lên thay thế vị thế của ông ta.

Saruman lấy lực lượng Orc ban đầu từ các bộ lạc ở Dãy núi Mù sương, và có lẽ từ Orc xứ Moria. Ông ta sử dụng Orc cưỡi sói Warg để thực hiện các cuộc đột kích chống lại Rohan.

Ông ta cũng lai tạo Orc trong các hầm trú của Isengard, cuối cùng tạo ra các chủng lai giữa Orc và Người (có lẽ là người Dunlendings hoặc người ở Bree).

Chương trình này rõ ràng còn bao gồm việc cho những con Orc lớn hơn này ăn thịt người như một phần thưởng.

Các quân đoàn Uruk-hai của ông ta thể hiện kỷ luật cao và lòng trung thành mãnh liệt, bên cạnh các cải tiến khác như chiều cao, sức mạnh, sức bền và khả năng chịu được ánh sáng mặt trời.

Dường như cũng có các giai đoạn trung gian giữa Người và Uruk-hai, đó là những người có vẻ ngoài giống Orc ở các mức độ khác nhau như Bán-Orc và Người-Yêu tinh (Goblin-men).

Pippin và Merry báo cáo rằng những kẻ này là một phần của quân đội chính quy của Saruman, nhưng không phải là Uruk-hai, vì các Hobbit có thể nhận diện được chúng từ lần bị bắt giữ trước đó. Đám đầy tớ của Saruman gọi ông ta là “Sharkey” cả ở Isengard và sau này ở Shire.

Saruman đã liên lạc với các Ent trong rừng Fangorn ngay sau khi ông ta định cư tại Isengard. Treebeard (Râu Thần), người già nhất trong các Ent, đã tiếp đón và cho phép ông ta tự do ra vào khu rừng.

Saruman cũng tham khảo ý kiến của Treebeard, học hỏi được nhiều tri thức cổ xưa mà các Ent còn nhớ từ thời xa xưa. Saruman đã không đáp lại ơn huệ này mà chỉ biết lắng nghe.

Các Ent sớm nhận thấy sự phản bội của Saruman và trở nên rất lo lắng, chủ yếu là do lũ Orc của Saruman chặt phá cây cối ở rìa rừng Fangorn để dùng cho các lò nung của Isengard, và đôi khi chẳng vì lý do gì cả.

Các Ent dường như cũng có ý thức về trật tự và Saruman đã xâm phạm điều đó. Việc lai tạo giữa Người và Orc đặc biệt làm họ báo động. Ngoài ra, sự phản bội của ông ta cũng rất đáng báo động — vì các Istari đáng lẽ phải có trách nhiệm đặc biệt.

Saruman sử dụng các Ent và rừng Fangorn mà không quan tâm đến hậu quả. Ông ta rõ ràng đã đánh giá thấp khả năng và ý chí hành động của các Ent.

Saruman có khả năng thấu hiểu tâm trí của các Ent khi thấy điều đó có lợi. Ông ta đã thuyết phục được Treebeard thả mình khỏi Orthanc bằng cách đánh trúng tâm lý — các Ent ghét khái niệm giam cầm bất kỳ sinh vật nào.

Chủng tộc Hobbit và vùng đất của họ dường như quá tầm thường để Saruman bận tâm, cho đến khi ông ta nhận thấy sự quan tâm đặc biệt của Gandalf dành cho họ. Việc nghiên cứu Gandalf khiến ông ta dần dần tập trung hơn vào người Hobbit và vùng Shire. Có một thời gian ông ta thực sự đã du hành đến đó một cách bí mật để lập bản đồ.

Ông ta bắt đầu hút cỏ tẩu (một thói quen của người Hobbit mà Gandalf đã học theo) một cách bí mật.

Nhu cầu về thuốc lá của ông ta đã mở ra hoạt động thương mại giữa Shire và Isengard, và quyền lực từ tiền bạc cùng sự tha hóa mà nó có thể gây ra bắt đầu mê hoặc ông ta.

Cơn giận của ông ta đối với người Hobbit có thể bắt nguồn từ sự chú ý mà Gandalf dành cho họ, và nó càng mạnh mẽ hơn khi ông ta phát hiện ra các Hobbit đã “âm mưu” với Gandalf để giữ Chiếc nhẫn Chúa khỏi tay ông ta.

Điều này, cùng với sự khẩn cấp do các Ma nhẫn săn đuổi Người mang Nhẫn, khiến ông ta tăng cường hoạt động trong khu vực, dẫn đến việc chiếm đóng thực tế vùng Shire. Sau này ông ta cũng đổ lỗi cho Peregrin Took và Meriadoc Brandybuck về sự hủy hoại Isengard do các Ent gây ra.

Tại thất bại cuối cùng trước cuộc nổi dậy của người Hobbit, ông ta đã được tha mạng ngay cả khi cố gắng ám sát Frodo Baggins. Vào khoảnh khắc đó, ông ta thực sự đã dành một sự tôn trọng ngắn ngủi cho Frodo.

Saruman được cho là rất hăm hở đến Trung Địa, trái với lời khuyên của Manwë. Sau cái “chết” của mình, ông ta rõ ràng bị cấm quay trở lại Valinor, do đó bị từ chối tái sinh và bị kết án phải tan biến như một làn khói.

Sauron, vốn là một Maia của thần Aulë giống như Saruman, đã khiến ông ta vừa kinh ngạc vừa khiếp sợ.

Ở đỉnh cao của sự ngạo mạn, Saruman nghĩ mình có thể đối đầu với Sauron, nhưng cuối cùng ông ta thấy mình đang can thiệp vào một linh hồn có quyền năng và kiến thức lớn hơn mình rất nhiều. Bị bắt gặp khi đang nhìn vào quả cầu palantír, ông ta đã bị Sauron dụ dỗ phục tùng.

Saruman đã miễn cưỡng đưa Radagast theo cùng từ Valinor theo yêu cầu của thần Yavanna, nhưng vẫn tìm cách đến một mình và đến đầu tiên.

Ngay sau đó, ông ta đi về phía Đông cùng hai Pháp sư Xanh và sau đó trở về một mình. Radagast, dù bị Saruman khinh thường, đã phục vụ cả Gandalf và Saruman một cách hữu ích (và hoàn toàn vô tình).

Saruman luôn đố kỵ với Gandalf và biết rằng ông đang giữ những bí mật với mình. Gandalf cũng nghi ngờ Saruman âm mưu chiếm lấy Chiếc nhẫn Chúa cho riêng mình. Nhìn chung, Saruman hẳn đã coi Gandalf là đối thủ ngang hàng duy nhất, và vì thế vừa phải sợ hãi vừa phải đối xử với sự tôn trọng (dù không nhất thiết phải thể hiện ra).

Dù tỏ vẻ khinh thường Kẻ Hành hành Áo xám, Saruman đã vài lần suýt chút nữa gạt bỏ lòng kiêu hãnh để cầu xin Gandalf lòng trắc ẩn và sự giúp đỡ.

Tuy nhiên, Saruman vẫn thực thi nhiều quyền năng hơn Gandalf trước khi Gandalf “tái sinh”, như đã thấy khi ông ta bắt giam Gandalf trên đỉnh Orthanc.

Nhưng khi Gandalf trở lại với tư cách “Gandalf Áo Trắng”, ông có thể triệu hồi Saruman theo ý muốn và cuối cùng bẻ gãy gậy phép của ông ta.

Saruman có quyền kiểm soát nhiều loài chim, có lẽ đã được Radagast dạy cách thuần hóa chúng. Loài chim Crebain đã làm gián điệp cho ông ta và mang về tin tức.

Ngoài ra, trong đội quân Orc của mình, ông ta còn có cả loài Sói hoang và thậm chí là sói Warg — một loại họ hàng ma quỷ của loài sói.

“Một Quyền năng mới đã trỗi dậy. Chống lại nó, chẳng còn hy vọng nào. Đi theo nó, có một niềm hy vọng mà chúng ta chưa từng có trước đây. Giờ đây không ai có thể nghi ngờ chiến thắng của nó, thứ đã cận kề trong tầm tay. Chúng ta đã chiến đấu chống lại nó một cách vô ích – và dại dột. Chúng ta biết nhiều nhưng chưa đủ. Chúng ta luôn nhìn nó từ bên ngoài và suy nghĩ qua một màn sương của những điều dối trá và hận thù cũ kỹ; và chúng ta đã không xem xét đến mục đích cao cả và tối thượng của nó. Chúng ta không thấy được lý do, mà chỉ thấy những việc đã làm, và một vài trong số đó có vẻ tà ác; nhưng chúng đã được thực hiện dưới sự cấp thiết. Đã có một âm mưu nhằm cản trở và phá hoại tri thức, trí tuệ và sự cai trị. Những Ngày Cũ đã qua. Những Ngày Giữa đang trôi đi. Những Ngày Trẻ đang bắt đầu. Thời đại của các Tiên tộc đã kết thúc. Nhưng Thời đại của Chúng ta đã bắt đầu! Quyền năng đang lớn mạnh, và ta sẽ lớn mạnh cùng nó, cho đến khi mọi thứ thuộc về chúng ta.” — Saruman nói với Gandalf, Sự phản bội của Isengard, “Hội đồng Elrond (2)”

Trong những bản thảo sớm nhất của The Lord of the Rings, Saruman được biết đến với tên gọi Saramund hoặc Saramond. Tước hiệu ban đầu của ông ta là “Pháp sư Áo Xám”, nhưng đã được đổi thành “Áo Trắng” trong các phiên bản tiếp theo.

Saruman, sau khi “sa ngã và đi theo Sauron”, đã phản bội Gandalf và giao ông cho các Nazgûl hoặc cho Treebeard (ở bản này được khắc họa là một gã Khổng lồ tà ác liên minh với Kẻ thù, thay vì một Ent nhân từ).

Trong các bản thảo tiếp theo của chương Hội đồng Elrond, Saruman đặt căn cứ tại Tháp Orthanc ở Isengard, nơi được định vị là “phía bắc của Dãy Núi Đen ở phương Nam”; trong một số phiên bản, ông ta thậm chí được cho là người đã xây dựng nên Orthanc.

Trong bài diễn văn trịnh trọng của mình, vị Pháp sư còn biện minh cho những tội ác của Chúa tể Bóng tối là sự tà ác cần thiết cho một mục đích cao cả hơn mà các Dân tộc Tự do từ chối nhìn nhận.

Sau đó, ông ta chỉ đưa ra hai lựa chọn cho Gandalf: “phục tùng [ông ta] và Sauron” hoặc bị giam cầm trong Orthanc cho đến khi Sauron chiến thắng (đề nghị hai Pháp sư cùng chiếm Nhẫn cho riêng mình đáng chú ý là không xuất hiện); Saruman sau đó bắt đầu tập hợp “một lực lượng hùng mạnh để phục vụ chủ nhân mới”.

Dù vậy, Gandalf suy ngẫm rằng Saruman sẽ tỏ ra là một kẻ đầy tớ không trung thành và Sauron đã nhận ra điều đó.

Âm mưu phản bội chủ nhân mới của vị Pháp sư cuối cùng được đưa vào trong một phiên bản muộn của Sự ra đi của Boromir: Aragorn tự hỏi liệu nỗ lực bắt giữ Người mang Nhẫn của Saruman tại Amon Hen là “chỉ đơn thuần làm việc theo lệnh của Mordor, hay đang chơi một ván bài riêng của chính mình”.

Trong các phác thảo ban đầu của những chương sau, Saruman dự kiến sẽ đóng vai trò là phó tướng của Sauron trong Cuộc vây hãm Minas Tirith (một vai trò được giao cho Vua Phù thủy trong bản xuất bản chính thức).

Nhìn thấy “những ngọn hải đăng chiến tranh rực cháy từ xa ở Mordor”, Saruman sẽ dẫn đầu đội quân Isengard hội quân với lực lượng Mordor và các đồng minh còn lại để tấn công Ondor (Gondor).

Trong cuộc vây hãm, Boromir, vì đố kỵ với Aragorn, sẽ đào tẩu sang phe Sauron và tìm kiếm sự giúp đỡ của Saruman để trở thành Chúa tể của Minas Tirith.

Thêm vào đó, “Sharkey”, đồng minh bí mật của Cosimo (Lotho Sackville-Baggins), ban đầu được hình thành như một nhân vật tách biệt hoàn toàn với Saruman.

Trong bộ phim hoạt hình The Lord of the Rings năm 1978 của Ralph Bakshi, Fraser Kerr là người cung cấp giọng nói cho Saruman.

Tại một thời điểm trong quá trình phát triển phim, các giám đốc sản xuất cho rằng cái tên “Saruman” và “Sauron” quá giống nhau, dễ gây nhầm lẫn cho khán giả, nên đã quyết định đổi tên Saruman thành “Aruman”.

Quyết định này cuối cùng đã bị hủy bỏ, nhưng một số đoạn nhắc đến “Aruman” vẫn còn sót lại trong bản phim hoàn chỉnh. Lời thoại trong phim của Bakshi vẫn giữ chi tiết Saruman tự xưng tước hiệu “Saruman Đa Sắc”, và nhân vật này được mặc trang phục màu đỏ.

Vào đầu phim hoạt hình, vị Pháp sư đã tuyên thệ trung thành với Chúa tể Bóng tối, hy vọng được cai trị bên cạnh người chủ chiến thắng hoặc lật đổ hắn.

Khi Gandalf đến Isengard để xin lời khuyên, Saruman tiết lộ ý định thực sự và thúc giục Gandalf gia nhập phe Sauron hoặc giúp ông ta chiếm lấy Chiếc nhẫn cho riêng mình.

Sau khi Kẻ Hành hành Áo xám từ chối cả hai lựa chọn, vị Pháp sư tha hóa đã giam cầm ông trên đỉnh tháp, tự tin rằng mình sẽ đoạt được Nhẫn hoặc ít nhất là được ghi nhận là một trong những “đầy tớ trung thành” của chủ nhân; ngay sau đó, Gandalf thoát khỏi nanh vuốt của ông ta nhờ sự giúp đỡ của Gwaihir.

Khoảng thời gian Đoàn hộ nhẫn thoát khỏi Moria, Saruman gửi một toán quân Orc đi săn lùng đoàn và bắt giữ Người mang Nhẫn; những chiến binh này đã sát hại Boromir và bắt Merry cùng Pippin làm tù binh.

Tuy nhiên, cuộc xung đột nội bộ giữa Orc xứ Isengard và Orc xứ Mordor cùng cuộc tấn công của người Rohirrim đã làm hỏng nỗ lực phản bội lần thứ hai của ông ta. Hơn nữa, Gandalf vạch trần cố vấn hoàng gia của Rohan là Gríma chính là đặc vụ của Saruman, từ đó giải thoát Théoden khỏi sự ảnh hưởng của ông ta.

Tại Isengard, Saruman đã tập hợp một đội quân Orc để nghiền nát người dân Rohan tại Helm’s Deep, với ý định sau đó sẽ cùng Sauron chinh phục phần còn lại của Trung Địa.

Trong trận chiến, Saruman phóng ra một luồng hỏa thuật xoáy để phá hủy các thành lũy và tường thành của Hornburg, cho phép đám đầy tớ của ông ta tràn qua các tuyến phòng thủ.

Tuy nhiên, thế trận đã xoay chuyển có lợi cho các đồng minh của Théoden và đội quân của Saruman bị đánh bại.

“Ông ta đã trở thành một đầy tớ bị ám ảnh của Sauron. Nhưng đồng thời – điều này cũng quan trọng không kém – tôi nghĩ ông ta đột nhiên quyết định: ‘Ta muốn trở thành Chúa tể của những chiếc Nhẫn’.” — Christopher Lee nói về Saruman trong cuộc phỏng vấn với Troldspejlet

Trong bộ ba phim The Lord of the Rings của Peter Jackson, Saruman được thủ vai bởi Ngài Christopher Lee.

Ông là phản diện phụ trong The Fellowship of the Ring, phản diện chính trong The Two Towers và là phản diện mở đầu trong phiên bản mở rộng (Extended Edition) của The Return of the King.

Trong phim, Saruman được khắc họa là cánh tay phải của Sauron (hoặc “con rối của hắn”); các kịch bản sơ khai từng gợi ý xây dựng Saruman như một “Darth Vader” đối trọng với “Hoàng đế” Sauron.

Thêm vào đó, ý định lật đổ chủ nhân mới của ông ta (được đề cập trong các ấn phẩm đi kèm như Weapons and Warfare và các sản phẩm thương mại của Wētā Workshop) chỉ được ngụ ý trong chính bộ ba phim.

Tuy nhiên, một cảnh bị cắt đã cho thấy Saruman đề nghị với Gandalf rằng, nếu họ có thể thao túng sức mạnh của Chiếc nhẫn, họ có thể phản bội Sauron và “thống trị Trung Địa”. Ngài Christopher Lee cũng chỉ ra rằng mặc dù “Saruman trở thành đầy tớ của Sauron”, ông ta vẫn âm mưu thay thế hắn để trở thành Chúa tể Nhẫn.

Trong khi các tương tác của Saruman với Gandalf bị giảm nhẹ trong bản chiếu rạp, phiên bản mở rộng lại nhấn mạnh mối thâm thù của Saruman đối với Gandalf, ám chỉ đến các đoạn tương tự trong The Silmarillion và Unfinished Tales.

Khác với nguyên tác, tước hiệu “Saruman Đa Sắc” bị lược bỏ, và ông ta chỉ được gọi là “Saruman Áo Trắng”.

Thay vì được “dệt nên từ đủ mọi màu sắc”, những chiếc áo choàng được làm màu trắng kem để gợi ý rằng, ngay cả sau khi đào tẩu sang phục vụ Chúa tể Bóng tối, vị Pháp sư vẫn tự coi mình là kẻ chưa hề sa ngã.

Cây gậy quyền năng của Saruman được hiển thị như một lá bùa hộ mệnh cho uy quyền của ông ta, có hình dáng mô phỏng tháp Orthanc với một viên pha lê trắng đặt giữa bốn đỉnh nhọn.

“Gandalf nói rằng Saruman từng rất vĩ đại. Khi tất cả mọi người đều muốn giết Saruman, Gandalf đã nói: ‘Không. Ông ấy từng rất vĩ đại’. Gandalf không bao giờ quên điều đó. Nhưng câu chuyện là Saruman đã trở thành đầy tớ của Sauron.” — Christopher Lee nói về Saruman, phỏng vấn với Caltanet Cinema

Saruman ban đầu là thủ lĩnh và là người vĩ đại nhất trong số các Istari, được cử đến để giúp đỡ các Dân tộc Tự do chống lại Sauron.

Vị Pháp sư Áo trắng “có thể kiểm soát tâm trí con người” thông qua giọng nói, và kỹ năng của ông ta đã mang lại cái tên Tiên tộc là Curunír.

Những nghiên cứu của ông ta về tri thức Trung Địa, đặc biệt là các công trình của Sauron, đã khiến ông ta tin rằng mình có thể trở thành kẻ cai trị Trung Địa giống như Sauron.

Ông ta định cư tại Orthanc ở Isengard, vừa để thiết lập một căn cứ quyền lực, vừa để sử dụng quả cầu Palantír.

Cuối cùng, ông ta bị Chúa tể Bóng tối gài bẫy, trở thành đầy tớ của hắn và là kẻ phản bội Hội đồng Trắng.

Tuy nhiên, Hội đồng Trắng đã không nhận ra sự phản bội của ông ta trong một thời gian dài. Mặc dù thực hiện ý chí của chủ nhân mới, Saruman vẫn bí mật âm mưu chiếm đoạt vị trí của Sauron.

Saruman đã chiêu mộ lũ Orc ở Dãy núi Mù sương, liên minh với người Dunlendings và lai tạo chủng Uruk-hai của riêng mình bằng cách cho lai giống Orc với Người-yêu tinh (Goblin-men).

“Quyền năng của Isengard nằm dưới sự điều khiển của ngài, Sauron, Chúa tể của Thế gian.” — Saruman nói với Sauron, Chúa tể những chiếc Nhẫn: Đoàn hộ nhẫn

Sau khi Gandalf cưỡi ngựa đến Isengard để xin lời khuyên, Saruman tiết lộ sự phản bội của mình, công bố những kế hoạch cá nhân và thúc giục Gandalf gia nhập phe Sauron. Khi Kẻ Hành hành Áo xám từ chối, một cuộc đấu tay đôi đã nổ ra giữa hai Pháp sư.

Cuối cùng, Saruman áp đảo Gandalf và giam cầm ông trên đỉnh tháp Orthanc. Sau đó, ông ta sử dụng Thấu Thị Đài (Seeing Stone) để nhận chỉ thị từ chủ nhân.

Được lệnh xây dựng “một đội quân xứng tầm với Mordor”, Saruman hiệu triệu lũ Orc của mình và công khai bắt đầu chuẩn bị cho chiến tranh: mạng lưới lò rèn, lò nung và các hàng rào phòng thủ ẩn giấu được hé lộ, cây cối bị chặt hạ làm nhiên liệu và chủng Uruk-hai được lai tạo trong các hang động.

Saruman đối mặt với Gandalf một lần nữa trên đỉnh Orthanc, cố gắng ép buộc ông phục tùng Sauron hoặc cùng nhau nắm lấy quyền năng của Chiếc nhẫn Chúa.

Gandalf bác bỏ những ảo tưởng về sự vĩ đại của Saruman: Saruman sẽ không thể thay thế Sauron làm Chúa tể Nhẫn, và Sauron cũng sẽ không chia sẻ quyền lực với đầy tớ của mình.

Trước sự ngạc nhiên của Saruman, Gandalf sau đó trốn thoát trên lưng Đại bàng Gwaihir, khiến ông ta trắng tay.

Saruman sau đó lần theo dấu vết của Đoàn hộ nhẫn bằng loài chim Crebain; chúng phát hiện ra đoàn gần Hollin và báo cáo lại cho lãnh chúa. Đoán rằng các anh hùng sẽ chọn đi qua đèo Caradhras, vị Pháp sư triệu hồi những trận tuyết lở và đá lăn khổng lồ để ngăn cản đoàn.

Vẫn nỗ lực chiếm lấy Chiếc nhẫn trước Sauron, Saruman giữ lại một trăm quân Uruk-hai đầu tiên làm lực lượng tinh nhuệ riêng và thông qua quả cầu Palantír, ông ta biết được Đoàn hộ nhẫn đang ở Lothlórien.

Sau đó, ông ta phái tên tay sai trung thành Lurtz mang những người Hobbit — và qua đó là Chiếc nhẫn — về Isengard. Đội quân Uruk-hai của Saruman đã phục kích đoàn tại Amon Hen, nơi chúng sát hại Boromir và bắt giữ Merry và Pippin.

“Cùng nhau, thưa Chúa tể Sauron, chúng ta sẽ cai trị Trung Địa này. Thế giới cũ sẽ bị thiêu rụi trong ngọn lửa của công nghiệp. Những cánh rừng sẽ ngã xuống. Một trật tự mới sẽ trỗi dậy. Chúng ta sẽ vận hành cỗ máy chiến tranh bằng gươm, giáo và nắm đấm sắt của loài Orc. Chúng ta chỉ việc loại bỏ những kẻ dám cản đường.” — Saruman nói với Sauron, Chúa tể những chiếc Nhẫn: Hai tòa tháp

Saruman bắt đầu cuộc chiến chống lại Théoden theo mệnh lệnh của Sauron. Đầu tiên, ông ta thuyết phục tộc trưởng Wulf liên minh vùng Dunland với Isengard và Mordor để chống lại Rohan; sau đó ông ta cử các toán quân Orc xứ Isengard và người Dunlendings đi tàn phá vùng Westfold.

Lo ngại trước sự di chuyển chậm chạp của toán quân Uruk-hai đang bắt giữ các Hobbit, Saruman vội vã xây dựng cho Sauron một đội quân thứ hai nhằm che đậy sự phản bội của chính mình.

Thông qua Thấu Thị Đài, vị Pháp sư báo cáo với chủ nhân mới và cam đoan với hắn rằng quyền thống trị của họ đối với Trung Địa đã cận kề. Do đánh giá thấp cơn thịnh nộ của các Ent, Saruman đã phê duyệt việc chặt phá rừng Fangorn để làm nhiên liệu cho cỗ máy chiến tranh.

Sớm sau đó, sự thật được hé lộ rằng Saruman đã mua chuộc cố vấn của Rohan là Gríma, sử dụng hắn để làm mê muội tâm trí Théoden nhằm khiến Rohan sụp đổ trước Sauron.

Thông qua những độc chất của Wormtongue, vị Pháp sư gây ảnh hưởng và trực tiếp chiếm hữu nhà vua theo ý muốn, tự thiết lập quyền chúa tể trên vùng đất này.

Để loại bỏ một mối đe dọa khác đối với sự kiểm soát của mình tại Rohan, các chiến binh của Saruman đã tấn công và làm trọng thương con trai của Théoden là Théodred trong trận chiến tại các Khúc sông Isen.

Tuy nhiên, đội quân Uruk-hai của Saruman đã bị kỵ binh Rohirrim của Éomer chặn đánh và những người Hobbit bị bắt giữ đã trốn thoát vào rừng Fangorn, trong khi sự kìm kẹp của ông ta đối với Théoden bị phá giải bởi Gandalf hồi sinh.

Sau khi đã cố gắng (và thất bại) trong việc chiếm lấy Chiếc nhẫn, vị Pháp sư bị thúc đẩy bởi nỗi sợ hãi trước cơn thịnh nộ của chủ nhân và tìm cách xoa dịu hắn.

Biết được sự tồn tại của Aragorn và việc Théoden rời khỏi Edoras, Saruman chuẩn bị quân đội tại Isengard để nghiền nát Rohan và hạ sát Người thừa kế của Isildur chỉ bằng một đòn duy nhất, từ đó giành lại sự ân sủng của Sauron.

Khi người dân của Théoden rời Edoras để đến Helm’s Deep, Saruman đã cử toán quân cưỡi sói Warg của Sharku đến quấy rối họ. Sau khi tập hợp được 10.000 chiến binh, ông ta tung họ ra theo lệnh của chủ nhân bóng tối để hủy diệt thế giới của Loài người.

Với sự hỗ trợ từ các thiết bị của Saruman như thang leo và bom thuốc nổ, quân Uruk-hai đã tràn qua quân Rohirrim và các đồng minh Galadhrim tại Helm’s Deep.

Tuy nhiên, cục diện đã xoay chuyển vào phút cuối nhờ lực lượng tiếp viện của Gandalf, và các binh đoàn của Saruman bị đánh bại.

Những Ent đầy hận thù cũng bao vây Isengard và nhấn chìm nó trong nước lũ, chấm dứt triều đại kinh hoàng của Saruman và tước đi sự phục vụ của ông ta đối với Sauron.

“Vậy là các người đến đây để tìm kiếm thông tin. Ta có một vài điều dành cho các người đây. Có thứ gì đó đang thối rữa ngay tại trung tâm của Trung Địa. Thứ mà các người đã không thấy được. Nhưng Con Mắt Vĩ Đại đã nhìn thấu nó. Ngay lúc này, hắn đang tận dụng lợi thế của mình. Cuộc tấn công của hắn sẽ sớm diễn ra thôi. Tất cả các người đều sẽ phải chết. Nhưng ngươi biết điều này mà, phải không Gandalf?” — Saruman nói với Gandalf, Chúa tể những chiếc Nhẫn: Sự trở lại của nhà vua (phiên bản mở rộng)

Saruman không xuất hiện trong bản chiếu rạp của Sự trở lại của nhà vua; Treebeard chỉ gợi ý rằng quyền năng của ông ta không còn nữa.

Trong phiên bản mở rộng, Gandalf, Aragorn, Théoden, Gimli, Legolas, Éomer, Merry và Pippin đã đối mặt với Saruman tại Isengard. Ban đầu, vị Pháp sư tha hóa giả vờ khiêm nhường và cố gắng thương lượng hòa bình với nhà vua.

Khi Théoden thay vào đó đòi hỏi công lý, Saruman gạt đi và bắt đầu chế nhạo Gandalf. Gandalf cũng khiển trách ông ta vì những tội ác đã gây ra, nhưng vẫn trao cho ông ta cơ hội hối cải bằng cách tiết lộ các kế hoạch của Sauron.

Vị Pháp sư tha hóa chỉ nhạo báng họ rằng cuộc tấn công của chủ nhân ông ta, thứ sẽ mang lại cái chết cho họ, đã cận kề. Saruman sau đó cố gắng sát hại Gandalf, nhưng Gandalf không hề hấn gì và dễ dàng bẻ gãy cây gậy của ông ta, trục xuất ông ta khỏi hàng ngũ Istari.

Trong cơn cay cú, ông ta từ chối quyền tự do của gã đầy tớ bị ngược đãi Gríma bằng cách tát gã và hạ nhục Théoden.

Khi ông ta định nói cho đối phương biết “số phận bi thảm” của họ sẽ diễn ra ở đâu, ông ta bị Wormtongue — kẻ đã chạm đến giới hạn chịu đựng — đâm từ phía sau.

Sau khi thi thể không còn sự sống của Saruman rơi từ đỉnh tháp Orthanc xuống bánh xe gai của một trong những cỗ máy của mình, quả cầu Palantír rơi ra từ ống tay áo của ông ta.

Cuộc Thanh trừng vùng Shire, nơi con rối của Chúa tể Bóng tối bỏ mạng trong tiểu thuyết, đã bị lược bỏ hoàn toàn khỏi các bản chuyển thể điện ảnh, mặc dù một số hành động như việc Saruman bị Gríma giết trước khi gã này bị hạ gục bởi một mũi tên đã ám chỉ gián tiếp đến sự kiện đó.

Peter Jackson coi cuộc Thanh trừng là một đoạn kết không cao trào (do đó, nếu người xem không xem bản mở rộng, Saruman vẫn còn sống; trong bản mở rộng, ông ta đã chết, nhưng linh hồn ông ta không được hiển thị là đã rời khỏi thể xác).

Ngài Christopher Lee đã lặp lại vai diễn này trong bộ ba phim The Hobbit của Peter Jackson.

Ban đầu, ông bày tỏ sự quan tâm đến việc lồng tiếng cho rồng Smaug, nhưng vai diễn đó cuối cùng thuộc về Benedict Cumberbatch. Christopher Lee cũng đã nói đùa với Peter Jackson bằng cách hỏi: “Tôi có còn ở trong phim không?”.

Câu nói này ám chỉ việc cảnh chết của Saruman bị cắt khỏi bản chiếu rạp của The Return of the King, khiến ông từng có xích mích với Peter Jackson một thập kỷ trước đó.

Dựa trên mô tả về các hành động của ông ta trong The Silmarillion, Saruman được khắc họa là thường xuyên đối đầu với Gandalf, cản trở các nỗ lực của ông vì lòng đố kỵ trong khi vẫn duy trì vẻ ngoài là một “người bạn cũ” với tư cách người đứng đầu Hội đồng Trắng.

Một số cảnh quay cũng ngụ ý về kiến thức sâu rộng của ông ta đối với các thiết bị của Sauron, cho thấy ông ta đã bí mật trở nên mê đắm phương thức và quyền năng của hắn.

Trong The Hobbit: An Unexpected Journey, ông đến Rivendell để tham dự cuộc họp của Hội đồng Trắng. Bực bội vì những gì ông coi là sự thách thức quyền lực của Gandalf, Saruman bày tỏ sự không tán thành đối với hành trình giành lại Erebor và hạ thấp Gandalf vì tội “kiếm chuyện ở nơi không có vấn đề gì”.

Ông đặt câu hỏi về nỗi sợ hãi của Gandalf trước một liên minh tiềm năng giữa rồng Smaug và Sauron đang trở lại, đồng thời khẳng định rằng những chiếc Nhẫn của người Lùn bị thất lạc không có giá trị đối với Kẻ thù nếu không có Chiếc nhẫn Thống trị đã mất.

Vị Pháp sư Áo trắng cũng tỏ ra hoài nghi về thông tin mà Kẻ Hành hành Áo xám cung cấp về Kẻ chiêu hồn (Necromancer) và càng bác bỏ thông tin đó khi biết nó đến từ Pháp sư Áo nâu, người mà ông tin là một kẻ ngốc và là nỗi xấu hổ của hội pháp sư do việc ăn nấm.

Khi thanh kiếm Morgul được trình ra, Saruman tuyên bố không có bằng chứng nào cho thấy nó thuộc về Vua Phù thủy xứ Angmar.

Vị Pháp sư Áo trắng kết luận tất cả những lo ngại của Kẻ Hành hành Áo xám là không đáng bận tâm, nhưng như một đòn hạ nhục cuối cùng, ông tuyên bố mình không thể chấp nhận hành trình giành lại Núi Cô đơn của những người Lùn.

Tuy nhiên, Gandalf đã tiên đoán được sự nhỏ nhen của Saruman và đã bảo đoàn của Thorin Khiên Sồi rời Rivendell từ trước mà không có ông.

Trong The Hobbit: The Battle of the Five Armies, Saruman cùng với Elrond đến Dol Guldur sau khi được Galadriel triệu tập để giải cứu Gandalf. Saruman xuất hiện đúng lúc Galadriel và Gandalf đang bị bao vây bởi các Nazgûl và đề nghị hỗ trợ.

Ngay sau đó, hai trong số chín Ma nhẫn quay về phía ông, và cả ông lẫn vị Chúa tiên bắt đầu chiến đấu với chúng. Saruman giao đấu với vài Nazgûl, cho thấy khả năng đối phó với hai tên cùng một lúc.

Cuối cùng, họ áp đảo được chín Ma nhẫn, khiến chúng phải tạm rút lui. Sau khi Gandalf được Radagast đưa đi, Sauron xuất hiện trước những thành viên còn lại của Hội đồng Trắng cùng với các Nazgûl đang quay lại.

Vị Pháp sư Áo trắng sẵn sàng cho trận chiến tiếp theo nhưng dường như bị tê liệt vì kinh ngạc trước quyền năng của Chúa tể Bóng tối. Galadriel trỗi dậy trong một hình hài linh hồn đáng sợ và bắt đầu cuộc chiến ý chí với Sauron.

Vị Pháp sư dường như không nhận ra điều này, vẫn sững sờ trong sự kinh ngạc và khiếp sợ trước Kẻ thù. Galadriel cuối cùng giành thế thượng phong và trục xuất Sauron khỏi Dol Guldur.

Sau khi hồi phục sau cơn sốc, Saruman lưu ý rằng dù Galadriel đã trục xuất được Sauron, nhưng việc đó đã tiêu tốn gần như toàn bộ sức mạnh của bà và bảo Elrond đưa bà về Lothlórien.

Khi vị Tiên tộc tranh luận rằng Kẻ thù duy nhất phải bị tìm thấy và tiêu diệt vĩnh viễn, vị Pháp sư trả lời rằng nếu không có Chiếc nhẫn Chúa, Chúa tể Bóng tối sẽ không bao giờ lấy lại được toàn bộ sức mạnh.

Sau đó, ông bảo họ hãy đi đi và “để Sauron lại cho ta”. Đây rất có thể là thời điểm Saruman dấn thân vào con đường trở thành một đầy tớ cơ hội của Sauron.

Ngoài ra còn có một bài hát tên là “The Voice of Saruman” (Giọng nói của Saruman) được sáng tác bởi ban nhạc heavy metal mang tên “Lorien”.

Nhiều diễn viên lồng tiếng đã thủ vai Saruman trong các bản chuyển thể truyền thanh của The Lord of the Rings. Robert Farquharson thủ vai Saruman trong bản chuyển thể năm 1955.

Peter Howell đóng vai Saruman trong loạt phim truyền thanh của BBC năm 1981. Diễn viên lồng tiếng cho bản chuyển thể năm 1979 hiện vẫn chưa được xác định.

Chiến dịch phe ác của The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth bắt đầu với sự đào tẩu công khai của vị Pháp sư Áo trắng sang phục vụ Chúa tể Bóng tối, tiếp theo là sự bành trướng của Isengard, việc chặt phá rừng Fangorn và cuộc chinh phạt Rohan, được đánh dấu bằng sự sụp đổ của Helm’s Deep cùng cái chết của cả Théoden và Éomer.

Trong The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth II và bản mở rộng The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth II: The Rise of the Witch-king, Saruman không tham gia vào phần chiến dịch vì cốt truyện tập trung vào cuộc chiến ở phương Bắc.

Mặc dù bản mở rộng The Rise of the Witch-king lấy bối cảnh trước khi Saruman đến Trung Địa, nhưng trong tất cả các phần game, ông ta đều xuất hiện với tư cách là anh hùng chính của phe Isengard trong các trận đấu tự do (skirmish).

Saruman bắt đầu với kỹ năng Wizard Blast (Luồng đẩy pháp sư) tiêu chuẩn, có thể tiêu diệt toàn bộ một tiểu đoàn bộ binh (nếu chưa nâng cấp giáp).

Kỹ năng thứ hai là Fireball (Quả cầu lửa), rất hữu dụng để thổi bay các anh hùng và đơn vị bay.

Kỹ năng thứ ba mang tên Wormtongue (Lưỡi Rắn), cho phép Saruman giành quyền kiểm soát các đơn vị quân địch bằng sức mạnh giọng nói (Lưu ý: Quyền năng này chỉ là tạm thời, các đơn vị sẽ trở về phe cũ sau khoảng một phút.

Tuy nhiên, nếu người chơi điều khiển đơn vị đang bị kiểm soát tấn công và phá hủy một công trình của kẻ thù, đơn vị đó sẽ vĩnh viễn thuộc quyền sở hữu của Saruman).

Kỹ năng tiếp theo là Speechcraft (Thuật thuyết phục), giúp các đơn vị quân đồng minh tăng mạnh điểm kinh nghiệm.

Kỹ năng cuối cùng là Lightning Blast (Tia sét áp đảo), Saruman giáng xuống một luồng sét hùng mạnh có thể quét sạch bộ binh (ngay cả khi đã nâng cấp giáp).

Trong nhiệm vụ đầu tiên của The Lord of the Rings: Conquest, Saruman gửi quân đội theo lệnh của Sauron để tấn công người dân của Théoden tại Helm’s Deep, kết quả dẫn đến thất bại của ông ta.

Trong nhiệm vụ tiếp theo, Isengard bị tấn công bởi các Ent và kỵ binh Rohirrim; một khi các hầm trú của Isengard bị chiếm, quân Rohirrim và các Ent sẽ tiến về phía tháp Orthanc, nơi Saruman đang trực tiếp điều phối phòng thủ.

Sau đó trong nhiệm vụ, người chơi được quyền điều khiển Gandalf và tiến lên các bậc thang bên trong tòa tháp để đối đầu với Saruman trong một cuộc đấu tay đôi (bối cảnh giống như trong phim The Fellowship of the Ring, tuy nhiên lần này Gandalf có quyền năng ngang ngửa, nếu không muốn nói là mạnh hơn Saruman). Một khi người chơi tiêu diệt được Saruman, trò chơi sẽ tiếp tục.

Trong chiến dịch phe Ác, Sauron giành lại được Chiếc nhẫn Chúa và sử dụng quyền năng của mình để triệu hồi.

Quyền năng của hắn đủ lớn để triệu tập những đầy tớ hùng mạnh nhất (Saruman và Vua Phù thủy) cùng đồng minh bất đắc dĩ là Balrog (Tai ương của Durin). Sau khi tái chiếm Osgiliath, Saruman được Sauron giao cho một đội quân lớn để chinh phục Minas Tirith đang suy yếu.

Saruman đứng ở tiền tuyến của lực lượng Orc, đột phá qua các hàng ngũ binh lính Gondor để hoàn thành mục tiêu tiêu diệt (thiêu rụi) Cây Trắng và ông ta đã làm được điều đó (hiện thực hóa linh tính mà Pippin từng nhìn thấy).

Sau đó, chúng ta thấy Saruman dẫn đầu cuộc tấn công vào Đỉnh Gió (Weathertop), nơi Aragorn với sự giúp đỡ của người Gondor, các Ent và Đại bàng khổng lồ đang nỗ lực kháng cự cuối cùng chống lại Sauron để bảo vệ Rivendell và vùng Shire.

Vị Pháp sư Áo trắng được cử đi để hạ sát Người thừa kế của Isildur, kẻ đang chờ đợi trên đỉnh Weathertop. Saruman thành công trong việc giết chết Aragorn, nhờ đó Sauron tiến lên để hủy diệt Rivendell.

Trong trò chơi, cây gậy của Saruman giống với cây gậy của Miệng của Sauron (Mouth of Sauron).

Kỹ năng đặc biệt của Saruman trong game là tấn công diện rộng (area attack), ông ta sẽ nện gậy xuống sàn và đấm xuống đất để tạo ra hai luồng sóng kích hoạt, mạnh hơn và gây sát thương nhiều hơn so với các pháp sư tiêu chuẩn.

Các đòn tấn công cận chiến của ông ta cũng rất nhanh nhẹn, và ma thuật cùng ánh sáng tỏa ra từ cây gậy có màu tím.

Trong trò chơi The Lord of the Rings Online, Saruman có thể được tìm thấy bên trong tháp Orthanc, cả trong “Epic Quest” liên quan đến Isengard và các phụ bản (instances) đặt bên trong cũng như bên dưới tòa tháp, sâu dưới lòng đất. Ông ta cũng có thể được nhìn thấy một lần tại ngôi làng Avardin của người Dunlending.

Trong trò chơi điện tử LEGO The Lord of the Rings, Saruman là một nhân vật có thể điều khiển với những kỹ năng độc đáo. Cây gậy của Saruman có thể làm lơ lửng các vật thể Lego đặc biệt, cung cấp ánh sáng ở những nơi tối tăm, bắn ra các tia năng lượng và tạo ra một lá chắn ma thuật.

Người chơi có thể tìm thấy ông ta trên đỉnh tháp Orthanc, nơi bạn phải sử dụng nhiều nhân vật khác nhau để leo lên. Có thể mở khóa nhân vật này với giá 500.000 studs (đơn vị tiền trong game).

Trong LEGO The Hobbit: The Video Game, Saruman có khả năng phá hủy các vật thể LEGO bằng bạc và có thể được tìm thấy tại Rivendell.